Luật thi đấu bóng bàn đánh mấy set là câu hỏi gây tranh cãi nhiều nhất, không chỉ với người mới mà ngay cả anh em chơi lâu năm. Rốt cuộc là best of 5 (đánh 3 thắng 5) hay best of 7 (đánh 4 thắng 7)? Câu trả lời không đơn giản là một con số, nó phụ thuộc vào đẳng cấp giải đấu, thể thức của ITTF và thậm chí là cả toan tính chiến thuật của ban tổ chức. Một trận đấu có thể kết thúc chóng vánh hoặc kéo dài đến mức bào mòn thể lực kinh khủng, tất cả nằm ở con số 5 hay 7 set này.
Quy định chuẩn của ITTF về một trận đấu bóng bàn
Nói cho vuông thì Liên đoàn Bóng bàn Thế giới (ITTF) không ép tất cả các giải phải theo một khuôn. Họ đưa ra luật chơi cốt lõi, còn việc một trận đấu diễn ra trong bao nhiêu set (game) lại khá linh hoạt.
Luật tính điểm trong một set
Mỗi set đấu, hay anh em mình hay gọi là một “game”, sẽ đánh đến 11 điểm. Vận động viên (VĐV) nào lên 11 trước và hơn đối thủ ít nhất 2 điểm thì thắng set đó. Rất đơn giản.
Ví dụ, tỉ số là 11-9 thì set đấu kết thúc. Nhưng nếu là 10-10, hai bên sẽ phải đánh tiếp cho đến khi có người hơn 2 điểm, ví dụ như 12-10, 13-11… cứ thế kéo dài mãi. Cá nhân tôi từng đánh một set ở câu lạc bộ lên tới 24-22, mệt bở hơi tai.
Thế nào là “Best of X sets”?
Đây chính là mấu chốt của vấn đề. “Best of X” có nghĩa là trận đấu sẽ có tối đa X set, ai thắng được quá bán số set đó trước thì thắng cả trận.
- Best of 5 (Bo5): Đánh tối đa 5 set, ai thắng 3 set trước là thắng chung cuộc (tỉ số có thể là 3-0, 3-1, 3-2).
- Best of 7 (Bo7): Đánh tối đa 7 set, ai thắng 4 set trước là thắng chung cuộc (tỉ số có thể là 4-0, 4-1, 4-2, 4-3).
Quy định về đổi giao bóng
Trong mỗi set, hai VĐV sẽ thay nhau giao bóng sau mỗi 2 điểm. Cứ thế cho đến khi có người thắng set. Khi tỉ số là 10-10, luật đổi thành mỗi người giao một quả cho đến khi set đấu kết thúc. Đây là lúc cân não nhất, một cú giao bóng hỏng có thể trả giá bằng cả set đấu.
Best of 5: Tốc độ, bất ngờ và sự tàn nhẫn
Thể thức best of 5 cực kỳ phổ biến ở các vòng đấu loại trực tiếp đầu tiên của các giải lớn, hoặc toàn bộ các giải thuộc hệ thống WTT (World Table Tennis) cấp thấp như Contender. Nó nhanh, gọn, và đầy rẫy bất ngờ.
Ưu điểm của Bo5
Nói thẳng ra là nó tiết kiệm thời gian. Một trận Bo5 dù kịch tính đến set 5 cũng chỉ kéo dài khoảng 45-60 phút. Điều này cực kỳ có lợi cho ban tổ chức để xếp lịch dày đặc, cũng như cho các đài truyền hình. Khán giả cũng không bị ngán.
Với VĐV, Bo5 không đòi hỏi một nền tảng thể lực quá trâu bò. Bạn có thể bung hết sức trong 3 set đầu để tìm chiến thắng chớp nhoáng.
Nhược điểm và tính may rủi
Đây là điểm tôi không thích ở Bo5. Nó quá tàn nhẫn. Một VĐV đẳng cấp hơn có thể “chưa kịp nóng máy”, nhập cuộc không tốt và thua liền 2 set đầu. Lúc đó, tâm lý sẽ cực kỳ nặng nề và gần như không còn đường lùi.
Khả năng lật kèo ở Bo5 thấp hơn Bo7 rất nhiều. Yếu tố may rủi cũng cao hơn, một vài pha bóng xuất thần của đối thủ có thể định đoạt cả trận đấu.
Áp dụng thực tế
- Hệ thống giải WTT Feeder, Contender.
- Các vòng đầu của WTT Champions, Grand Smash.
- Hầu hết các giải đấu phong trào, giải câu lạc bộ ở Việt Nam vì quỹ thời gian có hạn. Ra nhà văn hóa phường giao lưu thì 99% là đánh Bo5.
Best of 7: Sân khấu của những huyền thoại
Best of 7 là bài kiểm tra cuối cùng, là nơi đẳng cấp và bản lĩnh lên tiếng. Đây là thể thức dành cho những trận đấu quan trọng nhất: chung kết Olympic, chung kết Giải Vô địch Thế giới (World Championships), và chung kết các giải WTT Grand Smash.
Tại sao Bo7 là thước đo chuẩn mực?
Bo7 cho các VĐV đủ thời gian để thích nghi với lối chơi của đối thủ, điều chỉnh chiến thuật và thể hiện hết những gì tinh túy nhất. Bị dẫn 2-0 hay thậm chí 3-1 trong một trận Bo7 vẫn chưa phải là dấu chấm hết.
Những cuộc lội ngược dòng kinh điển trong lịch sử bóng bàn hầu hết đều diễn ra ở thể thức này. Nó đòi hỏi VĐV phải có một cái đầu lạnh, một nền tảng thể lực sung mãn và ý chí sắt đá. Đây là nơi không có chỗ cho sự may mắn.
Cuộc chiến về thể lực và tâm lý
Đánh đến set thứ 6, thứ 7, khi cả hai đều đã mệt nhoài, thì cuộc chiến không còn nằm ở kỹ thuật nữa. Nó là cuộc chiến của ý chí. Ai giữ được sự tập trung, ai lì đòn hơn, người đó sẽ thắng.
Xem một trận Ma Long đấu với Fan Zhendong ở set 7 mới thấy được sự khủng khiếp của cuộc đấu trí. Từng pha bóng, từng ánh mắt đều là áp lực nghẹt thở.
Những trận đấu đi vào lịch sử
- Chung kết Olympic Rio 2016: Ma Long vs Zhang Jike (4-0).
- Chung kết World Championships 2017: Ma Long vs Fan Zhendong (4-3), một trong những trận chung kết hay nhất lịch sử.
- Bán kết World Championships 2019: Ma Long vs Liang Jingkun (4-1).
So sánh trực tiếp: Khi nào dùng Bo5, khi nào dùng Bo7?
Việc lựa chọn thể thức nào phụ thuộc hoàn toàn vào tính chất và quy mô của giải đấu. Không có cái nào là “tốt hơn” tuyệt đối, chỉ có “phù hợp hơn”.
Tiêu chí lựa chọn của ban tổ chức
Góc nhìn từ người chơi
Theo kinh nghiệm của tôi, khi đánh giao hữu hoặc giải phong trào, Bo5 là hợp lý nhất. Nó giúp mọi người đều có cơ hội thi đấu, không phải chờ đợi quá lâu.
Nhưng nếu bạn muốn một trận đấu “ra ngô ra khoai” để phân định trình độ thực sự với một đối thủ ngang tài, hãy thử đánh Bo7. Đó là lúc bạn cảm nhận rõ nhất giới hạn của bản thân cả về kỹ năng lẫn thể lực.
Tương lai của các thể thức
ITTF và WTT đang có xu hướng đẩy mạnh thể thức Bo5 để làm cho bóng bàn trở nên hấp dẫn hơn trên truyền hình, thu hút khán giả trẻ. Tuy nhiên, cá nhân tôi không tin rằng Bo7 sẽ biến mất ở những trận đấu đỉnh cao nhất. Nó là linh hồn, là bản sắc của môn thể thao này.
Kết luận
Vậy cuối cùng, luật thi đấu bóng bàn đánh mấy set? Câu trả lời là tùy giải đấu. Best of 5 dành cho tốc độ và sự gọn gàng của các giải WTT hay đấu loại, trong khi best of 7 là bài kiểm tra đỉnh cao ở chung kết Olympic hay World Championship. Hiểu rõ hai thể thức này giúp chúng ta xem một trận đấu với con mắt chiến thuật hơn, nhận ra được toan tính của VĐV trong từng giai đoạn. Với tôi, dù Bo5 có thể tạo ra nhiều bất ngờ, nhưng một trận chung kết Bo7 kinh điển mới là thứ định nghĩa nên di sản của một huyền thoại.